Rzecznictwo to nie tylko wielkie kampanie i zmiany ustaw, ale także – a może przede wszystkim – codzienna, świadoma praca na rzecz innych. W debacie zorganizowanej przez Sieć SPLOT przedstawiciele i przedstawicielki organizacji społecznych z całego kraju rozmawiali o tym, czym dla nich jest rzecznictwo, jakie mają z nim związane doświadczenia i dlaczego warto myśleć o nim szerzej niż tylko przez pryzmat politycznych bitew.
Uczestniczki i uczestnicy debaty – doświadczenie, odwaga, energia
W dyskusji udział wzięło grono doświadczonych praktyczek i praktyków z różnych organizacji:
- Patrycja Czawłytko – prezeska Stowarzyszenia Centrum Inicjatyw Obywatelskich w Słupsku, a także specjalistka ds. finansów. Członkini Słupskiej Rady Działalności Pożytku Publicznego oraz członkini Komitetu Rewitalizacji Miasta Słupska. Kierowniczka OWES w subregionie słupskim.
- Jolanta Woźnicka – z wykształcenia polonistka, trenerka i animatorka lokalna. Z doświadczenia koordynatorka projektów i ekspertka z zakresu animacji lokalnej, zarządzania organizacją.
- Joanna Czarlik – prezeska Biura Edukacji i Finansów (działalność gosp. Fundacji BIS); ekspertka NGO, trenerka, mentorka i psycholożka. Od około 20 lat prowadzi projekty i zespoły, szkolę liderów NGO i doradzam w HR, łącząc praktykę zarządzania z mentoringiem.
- Katarzyna Leśko – specjalistka ds. testowania modelu Kręgi Wsparcia, koordynatorka projektów i trenerka. Od lat działa w mazowieckim trzecim sektorze, zarządzała NGO i zespołami, współpracowała z samorządem oraz zasiadała w ciałach dialogu społecznego.
- Tomasz Pawłowski – Prezes Fundacji trzeci.org członek Stowarzyszenia Dialog Społeczny, doradca i szkoleniowiec w Centrum 3.0. Ma doświadczenie w zarządzaniu projektami i ocenianiu wniosków publicznych.
- Beata Sławkowska-Domurad – specjalistka od projektów społecznych, trenerka i coach z 20-letnim doświadczeniem w pracy i zarządzaniu zespołami. Ukończyła studia podyplomowe m.in. z zarządzania projektami społecznymi, audytu i kontroli wewnętrznej, arteterapii, HR oraz I i II stopień terapii skoncentrowanej na rozwiązaniach.
Rzecznictwo – więcej niż słownikowa definicja
Debata rozpoczęła się od pytania, jak panelistki i paneliści rozumieją rzecznictwo. Już pierwsze wypowiedzi pokazały, że nie chodzi tylko o działania na najwyższych szczeblach, ale także te drobne, lokalne inicjatywy – od udziału w konsultacjach po skuteczne reprezentowanie potrzeb małych środowisk. Patrycja Czawłytko wyraźnie podkreśliła, że rzecznictwo to także małe gesty i zmiany w bezpośrednim otoczeniu, które składają się na szerszy obraz aktywności społecznej. To nie zawsze spektakularne sukcesy, ale także odwaga codziennego zabierania głosu – podczas konsultacji społecznych czy w niesformalizowanych inicjatywach.
Jolanta Woźnicka, odnosząc się do różnych ról, jakie pełnią organizacje, zwróciła uwagę, że wiele podmiotów nie dostrzega w swoich działaniach rzecznictwa, choć de facto je realizują. Rzecznictwo bywa utożsamiane wyłącznie ze stanowiskiem „rzecznika”, a tymczasem codzienna działalność na rzecz osób z niepełnosprawnościami, seniorów czy innych grup – to także jego istota.
Trudności, bariery i dylematy codzienności
Jednym z ważnych wątków debaty były przeszkody napotykane przez społeczników i społeczniczki. Panelistki i paneliści wymieniali:
- Wypalenie i brak szybkich efektów – rzecznictwo wymaga cierpliwości i zgody na to, że zmiany przychodzą powoli.
- Bariery relacyjne i instytucjonalne – dobre osobiste kontakty z urzędnikami mogą pomagać, ale też czasem utrudniać stawianie trudnych pytań i artykułowanie interesów organizacji.
- Brak czasu, przeciążenie i niepewność zatrudnienia – w małych miejscowościach osoby działają często społecznie, nieraz ryzykując stabilność własnej pracy.
- Niejasne role i oczekiwania – pojawia się presja efektywności, a jednocześnie poczucie osamotnienia i braku realnego wpływu.
- Potrzeba strategii – podkreślano wagę działań planowych, a nie reaktywnych, oraz konieczność określenia własnego „stylu” rzecznictwa – od dialogu po konfrontację.
To właśnie w tych codziennych dylematach, w umiejętności współpracy, wyciągania wniosków i budowania długoterminowych sojuszy, kryje się potencjał polskiego sektora społecznego. Istotną rolę odgrywają także przekonania – zarówno te, które wspierają, jak i te, które blokują nasze działania. Współpraca ponad podziałami, odwaga i nastawienie na uczenie się stanowią nieodzowny element sukcesu.
Rzecznictwo jako proces, nie zadanie do odhaczenia
Debata wybrzmiewała przykładami, które pokazują, że rzecznictwo to nie pojedynczy akt, ale złożony, często długotrwały proces. Wymaga z jednej strony wytrwałości, z drugiej – umiejętności dbania o siebie i o zespół. Padały głosy dotyczące formalizacji działań: kiedy warto walczyć o utworzenie formalnych struktur konsultacyjnych, a kiedy lepiej budować luźniejsze sieci nieformalne.
Podnoszono także konieczność wzmacniania kompetencji – od umiejętności komunikowania się, przez znajomość narzędzi cyfrowych po rozwijanie odwagi we wspólnym zabieganiu o sprawy ważne dla społeczności. Nie da się uciec od wyzwań, jakie stawia codzienność: od odwołanych grantów przez trudne rozmowy z przedstawicielami władz po konieczność wychodzenia z własnej strefy komfortu.
Dlaczego warto obejrzeć całość i czym można się zainspirować?
Film będący zapisem debaty to nie tylko zastrzyk praktycznej wiedzy – to przegląd realnych dylematów, sposobów radzenia sobie z codziennymi trudnościami, a jednocześnie przejaw ogromnej energii, którą uczestniczki i uczestnicy chcą dzielić się z innymi. Pada tu wiele cennych pomysłów, jak budować własną strategię, nie wypalić się w pracy społecznej, jak mądrze wykorzystywać zarówno dialog, jak i konfrontację.
To również przestrzeń, w której każdy – niezależnie od tego, czy reprezentuje dużą, czy maleńką organizację, czy działa w mieście, czy na wsi – usłyszy o wyzwaniach bliskich własnej rzeczywistości. Siła Sieci SPLOT to nie „gotowe recepty”, ale możliwość wymiany doświadczeń, uczenia się na błędach i wspierania w momentach kryzysu.
Zobacz debatę Sieci SPLOT i sprawdź, co dla Ciebie znaczy rzecznictwo w praktyce. To przestrzeń, gdzie każda, nawet najcichsza, inicjatywa ma znaczenie.
