Cross-financing w projektach inwestycyjnych a zlecanie zadań

Opis narzędzia 

Zakupy usług lub zlecanie zadań organizacjom pozarządowym w ramach projektów finansowanych z funduszy europejskich to kolejna szansa dla samorządów na wspieranie rozwoju potencjału ekonomicznego lokalnych organizacji. Projekty infrastrukturalne finansowane ze środków unijnych są ważnym instrumentem rozwoju lokalnego. Dotyczy to przede wszystkim infrastruktury społecznej i projektów rewitalizacyjnych w kontekście realizacji usług społecznych.

Mechanizm cross-financingu przewidziany jest w realizacji projektów współfinansowanych z funduszy europejskich, a zasady jego stosowania wynikają z wytycznych kwalifikowania wydatków na lata 2021-2027 (funkcjonował także w poprzednim okresie programowania 2014-2020 i najpewniej będzie dostępny także w okresie 2028-2034). Dotyczy on wyłącznie takich kategorii kosztów, których poniesienie wynika z potrzeby realizacji danego projektu lub programu. W przypadku wydatków ponoszonych z cross-financingu stosuje się zasady komplementarnego funduszu: EFRR albo EFS+. Tutaj skupiono się na zastosowaniu środków z EFS+ w odniesieniu do projektu finansowanego w głównej mierze z EFRR. Wartość wydatków w tym zakresie nie może stanowić więcej niż 15% finansowania każdego priorytetu. Limit wydatków na poziomie projektu określa instytucja zarządzająca programem, w którym ogłaszane są konkursy na dofinansowanie wybranych projektów. Warunki rozliczania wydatków, w tym przykładowy katalog kosztów (mogą to być np. szkolenia, doradztwo, koszty wynagrodzeń specjalistów, działania aktywizujące) z cross-financingu są określone w programie i regulaminie wyboru projektów oraz wynikają z zapisów umowy na dofinansowanie projektu.

Ogólną zasadą jest, że rozwiązanie to może dotyczyć wyłącznie takich kategorii wydatków, bez których realizacja projektu nie byłaby możliwa. Ponadto, warunkiem kwalifikowalności tych wydatków jest ich bezpośredni związek z projektem (powiązanie z zakresem merytorycznym projektu) oraz logiczne uzupełnienie działań (głównych zadań). Odpowiednie uzasadnienie spełnienia powyższych warunków powinno zostać zawarte we wniosku.

Kiedy warto stosować rozwiązanie

Wprowadzenie kosztów cross-financingu do projektów przygotowanych przez samorządy, daje możliwość zakupu usług lub zlecania zadań NGO. Działania finansowane z Europejskiego Funduszu Społecznego, jako uzupełnienie projektu infrastrukturalnego, mogą dotyczyć uruchomienia w praktyce funkcji społecznej, dla której przeznaczona jest powstająca infrastruktura. Usługi te mogą zostać zakupione zgodnie z zasadami kwalifikowania wydatków, tj. w oparciu o Prawo zamówień publicznych (jeśli wartość usługi przekracza 170 tys. zł netto) lub zasadę konkurencyjności (poniżej tej kwoty). Alternatywnym sposobem jest konkurs ofert przeprowadzony zgodnie z udppiw.

 Przykładowe formy współpracy:

1. Infrastruktura usług społecznych i zdrowotnych: samorząd może zlecić organizacji zarządzanie nowo powstałym lub wyremontowanym obiektem, np. domem dziennego pobytu, mieszkaniem wspomaganym czy świetlicą środowiskową.
2. Kultura i turystyka lokalna: zlecenie może dotyczyć realizacji inicjatyw kulturalnych, np. wydarzeń, festiwali czy też prowadzenia informacji turystycznej.
3. Rewitalizacja obszarów miejskich i wiejskich: przykładem zlecenia może być prowadzenie centrum aktywności lokalnej, ogrodu społecznego albo działań animacyjnych w zrewitalizowanym parku.
4. Ochrona środowiska i edukacja ekologiczna: można zlecić prowadzenie ośrodka edukacji ekologicznej lub centrum naprawy i ponownego użytkowania przedmiotów, w myśl idei gospodarki obiegu zamkniętego.
5. Cyfryzacja i innowacje: zlecenie może dotyczyć prowadzenia szkoleń podnoszących kompetencje cyfrowe mieszkańców w powstałej pracowni komputerowej. 

Cross-financing, w myśl zasady partnerstwa i efektywności, powinien być zaplanowany na etapie tworzenia koncepcji projektowych (opis funkcji społecznych) oraz wniosku. Rekomenduje się przeprowadzenie konsultacji z partnerami społecznymi w sprawie założeń funkcji i działań, jakie powinny znaleźć się w cross-financingu.

Korzyści dla JST

• Wykorzystanie finansowania krzyżowego w projektach inwestycyjnych pozwala samorządom pokryć koszty uruchomienia funkcji społecznych powstającej infrastruktury ze środków zewnętrznych. Przykładowo, JST może wybudować obiekt z funduszy EFRR, a jego prowadzenie (koszty eksploatacji, media, wynagrodzenia kadry) przekazać organizacji pozarządowej w konkursie na realizację zadania publicznego. Jest to szansa na zacieśnienie współpracy z lokalnymi NGO, które są gotowe do świadczenia tych zadań na rzecz społeczności.
• Zaplanowanie zaangażowania NGO jako realizatora części usług w ramach projektu infrastruktury społecznej lub rewitalizacji może zwiększyć szansę na pozyskanie środków na realizację inwestycji. Współpraca taka jest kryterium „punktującym” w konkursach grantowych.
• Współpraca z organizacją może mieć także charakter długoterminowy i obejmować świadczenie usług przez NGO w okresie trwałości inwestycji (wykraczający poza okres realizacji projektu). Takie działanie ze strony samorządu z pewnością będzie wspierać budowanie jego wizerunku jako odpowiedzialnego społecznie, stosującego zasady partnerstwa poprzez włączenie partnerów społecznych w działania na rzecz rozwoju lokalnego.

Korzyści dla NGO

• Udział organizacji w działaniach na rzecz mieszkańców, w oparciu o powstałą infrastrukturę społeczną czy zrealizowane przez samorząd projekty rewitalizacyjne, może doprowadzić do tego, że organizacje staną się operatorami nowo wybudowanych lub zrewitalizowanych centrów aktywności lokalnej, domów dziennego pobytu czy inkubatorów przedsiębiorczości.
• Organizacje nie ponoszą ogromnych kosztów inwestycyjnych związanych z budową, co przekłada się na ich konkurencyjność i wysoką jakość świadczonych usług. Umowy na prowadzenie infrastruktury w okresie tzw. trwałości projektu unijnego obejmują zazwyczaj okres 5 lat, co daje organizacji większą stabilność planowania działań. 
• Współpraca pozwala na skalowanie sprawdzonych, lokalnych rozwiązań na szerszą grupę odbiorców oraz wzmacnianie marki i potencjału organizacji jako eksperta w danej dziedzinie.
• Udział w dużych projektach inwestycyjnych samorządu buduje prestiż organizacji w oczach grantodawców, zwiększając ich szanse na dofinansowanie planowanych projektów oraz instytucji przyznających granty (np. w konkursach NOWEFIO 2026).

Wyzwania związane ze stosowaniem

Zlecanie zadań w ramach mechanizmu cross-financing przez JST wymaga odpowiedniego zaplanowania tego procesu na etapie projektowania inwestycji, tak aby w projekcie finansowanym z EFRR przewidzieć komponent społeczny, który pozwoli prowadzić działania na rzecz mieszkańców w oparciu o powstałą infrastrukturę. Część samorządów nie ma pełnej wiedzy o wytycznych kwalifikowania wydatków w tym zakresie, co może utrudniać przeprowadzenie procedury i określenie prawidłowego katalogu kosztów. W niektórych gminach problemem jest także niewielka liczba i potencjał organizacji zdolnych do świadczenia usług, co utrudnia ich realizację w trakcie trwania projektu, jak również w okresie jego trwałości.

Przykłady zastosowania

Samorządy lokalne, które realizują projekty współfinansowane ze środków europejskich wybierają organizacje pozarządowe do realizacji zadań publicznych i usług społecznych, wykorzystując mechanizm cross-financingu: w procedurze otwartych konkursów ofert lub przez zakup usług. Poniżej przykłady tych postępowań.

• Centrum Aktywności Lokalnej w Chełmie
• Przeprowadzenie działań edukacyjno-kulturalnych (działania animacyjne, szkolenia i treningi) wspomagających wprowadzenie mieszkań chronionych dla osób wychodzących z pieczy zastępczej w Łodzi
• Przeprowadzenie działań kulturalno-edukacyjnych oraz szkoleniowo-instruktażowych w świetlicy środowiskowej i placówce opiekuńczo-wychowawczej w Łodzi