Facebook Youtube

Opis narzędzia

Planując edukację obywatelską młodzieży warto dostrzec potencjał młodzieżowych rad gminy (MRG). To ciała o charakterze opiniującym i doradczym dla określonej jednostki samorządu. JST może je powołać w drodze odpowiedniej uchwały i wdrożenia demokratycznych procedur wyboru. Młodzieżowe rady nie są jednak szkolnym kołem zainteresowań ani symulacją dorosłej polityki. Są to formalne ciała, oparte na solidnej podstawie prawnej w polskim prawie. Ustawa o samorządzie gminnym z 1990 r. stanowi (art. 5b ust. 2), że rada gminy może wyrazić zgodę na utworzenie młodzieżowej rady gminy z własnej inicjatywy, na wniosek wójta lub na wniosek podmiotów reprezentujących zainteresowane środowiska. Do nich zalicza się w szczególności organizacje pozarządowe, podmioty określone w art. 3 ust. 3 udppiw, działające na terenie danej gminy oraz samorząd uczniowski lub studencki z jej terenu. Nowelizacja ustaw samorządowych z 2021 r. umożliwiła tworzenie rad młodzieżowych również na szczeblu powiatowym i wojewódzkim. Ich kompetencje są tożsame z tymi określonymi w ustawie o samorządzie gminnym. Opisane poniżej założenia i podpowiedzi można więc odnosić do tych rad tworzonych przez JST na każdym szczeblu samorządu.

MRG to ustawowo przewidziany organ samorządowy młodzieży, który:

  • reprezentuje interesy młodzieży wobec organów samorządowych, 
  • wdraża młodzież w mechanizm działania struktur samorządowych, 
  • działa na rzecz integracji i współpracy środowisk młodzieżowych.

Rada ma funkcję konsultacyjną, doradczą i inicjatywną. Do jej zadań należy w szczególności: 

  • opiniowanie projektów uchwał dotyczących młodzieży, 
  • udział w opracowaniu dokumentów strategicznych gminy dotyczących tej grupy, 
  • monitorowanie realizacji dokumentów strategicznych gminy na rzecz młodzieży, 
  • podejmowanie działań na rzecz młodzieży, w szczególności w zakresie edukacji obywatelskiej, na zasadach określonych przez radę gminy, 
  • współuczestniczenie w działaniach związanych z tworzeniem i realizacją rządowych dokumentów strategicznych dotyczących polityki młodzieżowej.

MRG nie powinna więc być kolejną organizacją młodzieżową przeznaczoną wyłącznie do organizowania imprezy, konkursu lub innej typowej aktywności. Ma bardzo duże kompetencje, w tym inicjatywę, których nie mają inne lokalne podmioty (np. Rada Działalności Pożytku Publicznego w przypadku organizacji pozarządowych). Warto z tych kompetencji korzystać jak najczęściej. Na przykład, ustawa o samorządzie gminnym (art. 5b) dopuszcza MRG do podjęcia inicjatywy uchwałodawczej. Rada może też wnosić interpelacje i zapytania do wójta lub rady.

Rady młodzieżowe mogą inicjować nowe rozwiązania organizacyjne i prawne w samorządzie, a nawet dysponować budżetem, z którego realizują swoje autorskie projekty. Instrumentem praktycznej edukacji obywatelskiej może być też szkolny budżet obywatelski, którego stosowanie pozwala dzieciom i młodzieży uczyć się demokratycznego zarządzania w małej skali. Innym – młodzieżowy program mikrograntowy, pozwalający na zgłoszenie i realizację projektu od początku do końca przez młodych ludzi. Tak wypracowane umiejętności i zainteresowania mogą z czasem przenieść na poziom sołectwa, rejonu czy dzielnicy, wykorzystując np. inicjatywę lokalną do realizacji większego projektu we współpracy z urzędem. Wyposażenie młodych ludzi w konkretne narzędzia uczy ich fundamentalnej zasady demokracji: zmiana w otoczeniu jest możliwa, a do jej osiągnięcia prowadzą konkretne, dostępne dla każdego ścieżki działania.

Kiedy warto stosować rozwiązanie

Zainicjowanie młodzieżowej rady gminy jest właściwym posunięciem dla JST, który dąży do zwiększenia podmiotowości młodych ludzi oraz poprawy skuteczności działań skierowanych do tej grupy wiekowej. MRG staje się wtedy instytucją zapewniającą młodzieży udział w procesach decyzyjnych dotyczących ich spraw na poziomie lokalnym. Z kolei urzędnicy przekonują się, że uzyskanie opinii młodych ludzi pozwala im zaprojektować konkretne rozwiązania adekwatne do ich potrzeb. Warto więc odwołać się do opinii rady w sytuacji, gdy samorząd stoi przed takimi wyzwaniami jak: tworzenie programów profilaktyki lub imprez kulturalnych, aktualizacja strategii rozwoju gminy, a szczególnie planowanie konkretnej infrastruktury, np. skateparków i innych obiektów sportowych.

Inicjatywa utworzenia MRG jest również cenna w momencie, gdy system edukacji formalnej dostarcza jedynie wiedzy teoretycznej, a młodzież cechuje się niską aktywnością obywatelską i społeczną. Wówczas powołanie rady warto rozważyć jako:

  • lekcję demokracji w praktyce, która uczy namysłu nad problemami lokalnymi i odpowiedzialności,
  • sposób na osłabienie negatywnych stereotypów polityki, postrzeganej jako sfery nieetycznej, pokazując młodym, że mają realny wpływ na rzeczywistość.

MRG może stać się „kuźnią lokalnych liderów”, pozwalając młodym ludziom rozwijać umiejętności społeczne (np. praca w grupie, zarządzanie projektami i komunikacja), które zaprocentują w ich dorosłym życiu zawodowym i społecznym.

Korzyści dla JST

Do najważniejszych zadań MRG należy zabieranie głosu w sprawach dotyczących lokalnej społeczności. Konsultacyjna i opiniotwórcza rola rad może być osiągana poprzez włączanie młodych radnych w proces podejmowania decyzji w gminie i uczestnictwa w konsultacjach społecznych, budżecie obywatelskim, a także regularnych posiedzeniach rady gminy. Wyrażanie opinii na temat decyzji podejmowanych przez władze samorządu najlepiej realizować poprzez regularne (np. raz na miesiąc) spotkania z urzędnikami oraz realną możliwość zgłaszania wyzwań i pomysłów na działania (np. zebranych podczas debaty szkolnej lub gminnej).

Działanie MRG przyczynia się do:

  • zainteresowania młodzieży polityką na poziomie lokalnym,
  • kształtowania umiejętności podejmowania działań na rzecz swojej społeczności lokalnej,
  • rozwijania dialogu pomiędzy przedstawicielami władz (wykonawczych i stanowiących) a młodzieżą,
  • większego zrozumienia potrzeb i problemów młodzieży przez władze lokalne,
  • podniesienia skuteczności działań prowadzonych przez władze na rzecz młodych ludzi,
  • zapoznania ich z zasadami działania samorządu lokalnego.

Korzyści dla NGO

Młodzieżowi radni/radne, oprócz działań inicjatywno-konsultacyjnych, mogą realizować projekty skierowane do młodych ludzi w gminie i współpracować w tym zakresie z lokalnymi organizacjami. Pomysły te wynikają z obserwacji potrzeb młodzieży, ich spojrzenia na rozwój gminy oraz wykorzystania istniejących szans i zasobów społeczności. Samodzielnie wybierają oni tematy projektów, a następnie organizują je we współpracy z dorosłymi (urzędnikami, radnymi, nauczycielami). Wsparcia może udzielić lokalna organizacja pozarządowa zainteresowana współpracą z młodzieżą lub aktywizacją obywatelską. Dzięki temu młodzi uczą się podejmowania działań na rzecz społeczności lokalnej. Przykładowe działania, jakie mogą podejmować młodzieżowi radni to:

  • warsztaty dla dzieci i młodzieży o różnej tematyce (klimat, zdrowie psychiczne, kultura, sztuka, rozwój czytelnictwa itp.),
  • konkursy wiedzy (np. na temat samorządu, lokalnej historii), 
  • lekcje w szkołach (np. na temat wiedzy o społeczeństwie, partycypacji obywatelskiej, demokracji),
  • webinaria na ważne dla młodzieży tematy,
  • audyty klimatyczne w szkołach,
  • organizacja dni otwartych urzędu gminy,
  • promocja wolontariatu,
  • akademia młodych liderów.

Aktywni młodzi ludzie to partnerzy dla sektora obywatelskiego. To świadomi uczestnicy działań NGO, pomysłodawcy lokalnych inicjatyw, zaangażowani wolontariusze i przyszli liderzy życia publicznego.

Wyzwania związane ze stosowaniem

Udział młodzieżowych radnych w spotkaniach gminy oraz udział wójta czy burmistrza w spotkaniach MRG są niezbędne dla sukcesu rady. Brak zainteresowania ze strony samorządu jest zabójczy dla inicjatyw młodzieży i prowadzi do obumarcia tej idei lokalnie. Dlatego funkcja samorządowego opiekuna rady jest niezwykle ważna dla utrzymania dobrych relacji między MRG, wójtem i radą gminy. Jego/jej zadania to:

  • wsparcie formalne: pomoc młodym radnym w poprawnym funkcjonowaniu w strukturach formalnych rady – w tym w działaniu zgodnie ze statutem, przygotowaniu posiedzeń, uchwał i wniosków, pomoc w kontaktach z władzami gminy i urzędem oraz w zrozumieniu procedur i „języka administracji”,
  • wsparcie animacyjne: wzmacnianie pozytywnych postaw, mobilizowanie do działania i podejmowania inicjatywy, pomaganie w przełamaniu barier współpracy w radzie.

W realizacji funkcji animacyjnej ważne jest zaangażowanie, umiejętność nawiązywania relacji i słuchania potrzeb młodych. Opiekun nie powinien podpowiadać, czego młodzież potrzebuje i co ma robić, ale dawać maksymalne wsparcie w ich pomysłach. Animacja młodzieżowej rady wymaga więc regularnych spotkań oraz systematycznej współpracy z urzędem i młodzieżą.

Warto, aby statut MRG uwzględniał obie te funkcje, natomiast należy też poważnie potraktować te zadania i znaleźć właściwe osoby do ich realizacji. Praktyka wskazuje, że niekiedy pełnione są one rozłącznie, tzn. formalnym opiekunem rady jest osoba z urzędu, zaś animatorem – osoba z odpowiednim przygotowaniem, predyspozycjami do współpracy z młodzieżą (np. nauczyciel/-ka, radny/-a, przedstawiciel/-ka lokalnej organizacji pozarządowej). Trzeba mieć świadomość, że to zadanie angażujące, wymagające dyspozycyjności i kompetencji, warto więc je traktować jako zobowiązanie zawodowe, a nie wolontariat. 

MRG ma szansę działać dobrze, jeśli zapewnione są:

  • autentyczna otwartość władz gminy na głos młodych,
  • dobrze dobrany i rozumiejący swoją funkcję opiekun/animator rady,
  • oferta szkoleń i integracji dla radnych z MRG,
  • obecność decydentów (urzędnicy, kierownicy, liderzy) w pracach MRG,
  • narzędzia współpracy, w tym dedykowany dla MRG budżet,
  • współpraca ze szkołami, radą gminy i organizacjami pozarządowymi,
  • współpraca krajowa, w tym z innymi MRG.

Ponadto, zgodnie ze statutem młodzieżowej rady, gmina zapewnia takiemu ciału obsługę organizacyjno-biurową, za co powinien odpowiadać opiekun rady ze strony urzędu. Młodzieżowi radni powinni mieć też możliwość rozwoju swoich kompetencji, również w obszarze komunikacji z otoczeniem. Bardzo przydatne mogą być warsztaty z wystąpień publicznych i improwizacji, tworzenia krótkich filmów, organizacji happeningów. Takie działania pokazują i edukują, w jaki sposób dotrzeć do ludzi, zarówno młodzieży, jak i osób dorosłych z jej otoczenia. Brak wsparcia ich rozwoju i kompetencji może być jednym z istotnych zaniechań ze strony samorządu.

Przykłady zastosowania

Dąbrowa Górnicza

Młodzieżowa Rada Dąbrowy Górniczej

www.facebook.com/mrmdabrowagornicza

Fundusz Inicjatyw Młodzieżowych w Dąbrowie Górniczej powołany z inicjatywy Rady Młodzieżowej

Materiały edukacyjne