Inne rozwiązania ułatwiające organizacjom pozarządowym dostęp do zamówień publicznych

Opis narzędzia

Obok klauzul społecznych samorządy mogą wykorzystać również inne rozwiązania przewidziane w Prawie zamówień publicznych (Pzp), które mogą ułatwiać realizację zamówień przez organizacje pozarządowe. Opisano je poniżej.

• Zwolnienie ze stosowania Pzp zamówień na usługi w dziedzinie obrony cywilnej, ochrony ludności i zapobiegania niebezpieczeństwom (kody CPV tych usług są podane w ustawie), świadczone przez organizacje lub stowarzyszenia o charakterze niekomercyjnym, z wyjątkiem usług transportu sanitarnego pacjentów (art. 11 ust. 1 pkt 9). Oznacza to, że takie zamówienie może być udzielone bezpośrednio organizacji pozarządowej, np. ochotniczej straży pożarnej.
• Zwolnienie ze stosowania Pzp zamówień, których przedmiotem są dostawy lub usługi z zakresu działalności kulturalnej (organizacja wystaw, koncertów, konkursów, festiwali, widowisk, spektakli teatralnych, przedsięwzięcia edukacji kulturalnej, gromadzenie materiałów bibliotecznych przez biblioteki lub muzealiów), a także z zakresu działalności archiwalnej, jeżeli nie służą one wyposażaniu zamawiającego w środki trwałe przeznaczone do bieżącej obsługi jego działalności (art. 11 ust. 5 pkt 2). Oznacza to możliwość bezpośredniego udzielenia takiego zamówienia, np. organizacji pozarządowej, o ile jego wartość jest poniżej progów unijnych (najniższy próg dla JST to 216 tys. euro).
• Zastosowanie trybu z wolnej ręki, czyli możliwość bezpośredniego udzielenia zamówienia, jeżeli może być ono świadczone tylko przez jednego wykonawcę i dotyczy działalności twórczej lub artystycznej (art. 214 ust. 1 pkt 2 i art. 305 pkt 1).

Pierwsze rozwiązanie dotyczy organizacji i stowarzyszeń – w tych ogólnych pojęciach mieszczą się organizacje pozarządowe. Dwa kolejne rozwiązania nie są adresowane wprost do NGO, ale jeżeli są organizacje spełniające warunki przewidziane w ustawie i jest wola ze strony samorządu, to wykonawcami mogą być organizacje pozarządowe. Zwolnienie ze stosowania Pzp oznacza, że zamówienie może być udzielone bezpośrednio bez żadnych dodatkowych wymogów lub z zastosowaniem innych niż Pzp przepisów, np. ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Tryb z wolnej ręki oznacza, że zamówienie może być udzielone bezpośrednio, ale z zachowaniem wymogów określonych w Pzp. Trzeba przy tym pamiętać, że ani zwolnienie ze stosowania Pzp, ani tryb z wolnej ręki nie zwalniają zamawiającego z negocjacji cenowych przed podpisaniem umowy z wykonawcą, aby ustalić najkorzystniejszą cenę realizacji zamówienia.

Kiedy warto stosować rozwiązanie

Opisane rozwiązania można zastosować w kontekście organizacji pozarządowych, o ile istnieją takie, które są w stanie zrealizować zamówienie i spełnić warunki wymagane do bezpośredniego udzielenia zamówienia. Dlatego zamawiający, przed podjęciem decyzji o skorzystaniu z któregoś rozwiązania, powinien rozpoznać rynek pod kątem dostępności odpowiednich wykonawców.

Korzyści dla JST

• Bezpośrednie zlecenie zadania publicznego (nawet o znacznej wartości) NGO, z pominięciem konieczności organizowania przetargu czy konkursu.
• Wykorzystanie potencjału, wiedzy, unikalnych rozwiązań i doświadczenia organizacji pozarządowych w realizacji zadań samorządu, zwłaszcza w sferze kultury.
• Zwiększenie szans na realizację zamówień przez wykonawców lokalnych, ponieważ większość NGO to podmioty tworzone lokalnie i działające na lokalnym rynku.

Korzyści dla NGO

• Bezpośrednia realizacja zadań samorządowych, nawet o znacznej wartości, bez konieczności ubiegania się o to w konkursie czy przetargu.
• Możliwość realizacji i rozwijania własnej działalności kulturalnej i artystycznej.
• Możliwość realizacji autorskich przedsięwzięć z obszaru działalności kulturalnej, w przypadku których procedura konkursowa jest niecelowa.
• Wzmocnienie potencjału NGO dzięki realizacji kontraktów w ramach działalności gospodarczej, co ułatwia tworzenie m.in. ofert sponsorskich (jest to znacząco ograniczone przy trybie zlecenia zadania w oparciu o dotację).

Wyzwania związane ze stosowaniem 

Zamawiający musi się upewnić, że spełnione są warunki umożliwiające skorzystanie ze zwolnienia z Pzp lub trybu z wolnej ręki. Ich niespełnienie będzie traktowane jako niezgodne z prawem ograniczenie konkurencyjności. Kluczowe jest opracowanie na poziomie lokalnym jasnych zasad wyboru przedsięwzięć w trybie Pzp lub w trybie konkursowym (udppiw). Zgodnie z zasadami uczciwej konkurencji i partnerstwa, samorząd powinien przeprowadzić z organizacjami konsultacje zasad określających, kiedy i jakie przedsięwzięcia realizowane będą w tych trybach, szczególnie w obszarze kultury.

Przykłady zastosowania

Łódzkie Centrum Wydarzeń (samorządowa jednostka kultury Miasta Łodzi) wykorzystuje zwolnienie z Pzp oraz tryb z wolnej ręki do udzielania organizacjom pozarządowym zamówień na usługi kulturalno-artystyczne.

• Zwolnienia ze stosowania Pzp
• Zastosowanie trybu z wolnej ręki