Obszar 1. System wspierania rozwoju organizacji pozarządowych i inicjatyw obywatelskich

Zaleca się, aby wspieranie lokalnego społeczeństwa obywatelskiego, którego istotną część są organizacje pozarządowe, miało charakter kompleksowy. Wskazane jest zatem opracowanie i wdrożenie systemu oferującego podmiotom wsparcie dostosowane do ich potrzeb, możliwości i celów działania. W wielu wspólnotach samorządowych lokalny sektor organizacji pozarządowych jest słaby – wymaga pomocy w rozwoju, a liczba partnerów zdolnych do długofalowego zaangażowania jest ograniczona. Nawet organizacje podejmujące się realizacji dużych, wieloletnich zadań publicznych podkreślają wagę budowania potencjału instytucjonalnego i profesjonalizacji. Z drugiej strony, ważną i rosnącą częścią sektora obywatelskiego są niesformalizowane inicjatywy współpracy mieszkańców, które także wymagają przyjaznych warunków do działania i konkretnej pomocy.

Celem systemu wsparcia jest ułatwianie funkcjonowania istniejących już organizacji i nieformalnych inicjatyw mieszkańców, a także budowanie warunków do powstawania nowych organizacji pozarządowych i oddolnej aktywności. Przy tworzeniu jego założeń postuluje się włączanie organizacji i innych partnerów do procesu projektowania rozwiązań (diagnozowanie potrzeb, konsultowanie założeń) oraz do ich realizacji. Przykładem jest zlecanie organizacjom pozarządowym prowadzenia punktów wsparcia dla NGO i mieszkańców. Warto, aby założenia tego systemu znalazły odzwierciedlenie w rocznym programie współpracy.

Obszar ten w szczególności obejmuje następujące narzędzia i formy współpracy.

Działania edukacyjno-doradcze (Centrum Organizacji Pozarządowych)

To rozwiązania wprowadzane przez JST, których celem jest wsparcie funkcjonowania i rozwoju lokalnych organizacji pozarządowych oraz inicjatyw nieformalnych. Są one realizowane w różnych formach, m.in. informowania, szkoleń, doradztwa, animacji. Wsparcie jest realizowane w punktach wsparcia, centrach organizacji pozarządowych lub centrach obywatelskich – w zależności od uwarunkowań lokalnych. Rozwiązania są wdrażane w trybie zlecenia zadania organizacji pozarządowej albo samodzielnie, z wykorzystaniem własnych zasobów JST.

Polityka lokalowa

To system lokalnych rozwiązań prawnych i organizacyjnych, który ma na celu ułatwienie organizacjom pozarządowym i inicjatywom nieformalnym korzystanie z zasobów lokalowych i nieruchomości będących w dyspozycji JST. Buduje się go z intencją wspierania aktywności tych podmiotów w szerokiej działalności na rzecz mieszkańców, w tym realizacji zadań zleconych. Na system mogą składać się m.in. preferencje w najmie lokali komunalnych, zasady: użyczeń, korzystania z zasobów lokalowych samorządowych jednostek organizacyjnych i podległych, a także zasady użytkowania przestrzeni współdzielonych.

Polityka promocyjna (infrastruktura i działania)

Postuluje się, aby lokalny system wsparcia obejmował wykorzystanie kanałów i narzędzi informacyjno-promocyjnych w dyspozycji JST, takich jak: kanały społecznościowe, strony internetowe, biuletyny informacyjne, kontakty z mediami, patronaty i inne. Ważne jest, aby zasady korzystania z tych narzędzi były jasne i służyły zwiększeniu skuteczności dotarcia do mieszkańców z działaniami lokalnych NGO i inicjatyw mieszkańców.

Wzmacnianie stabilności organizacji pozarządowych

Wsparcie instytucjonalne organizacji to ważny element lokalnego systemu współpracy. Organizacje muszą spełniać liczne obowiązki formalne, prowadzić księgowość, zarządzać zespołem oraz dbać o jakość usług i prawidłowe rozliczanie środków publicznych. Dlatego warto szukać rozwiązań służących budowaniu ich stabilności. Jednym z kierunków jest konstruowanie warunków współpracy finansowej (Płaszczyzna II) w taki sposób, aby równocześnie służyły one budowaniu potencjału instytucjonalnego NGO.

Wsparcie współpracy organizacji pozarządowych z biznesem

Pośrednictwo we współpracy z biznesem może być istotnym elementem lokalnego systemu wsparcia. Pomoc w dotarciu z informacją, budowaniu relacji i podejmowaniu wspólnych inicjatyw z sektorem komercyjnym przyczynia się do zwiększenia skuteczności działania i samodzielności lokalnych NGO. Jednocześnie wspiera przedsiębiorców w sensownej realizacji działań społecznej odpowiedzialności biznesu.

Standard minimum modelowej współpracy w Obszarze 1

– JST systematycznie diagnozuje potrzeby i potencjały  lokalnych organizacji oraz aktywnych grup mieszkańców  (Płaszczyzna I) i, w miarę dostępnych możliwości, podejmuje działania wspierające rozwój potencjału sektora pozarządowego oraz aktywność obywatelską.  Konsultacje rocznego programu współpracy są naturalnym momentem na badanie potrzeb i diagnozę współpracy, dlatego warto, by ten element stanowił kluczowy punkt rozmowy. Badaniu potrzeb mogą służyć również odrębne narzędzia, takie jak: ankieta, dedykowane spotkania i bardziej zaawansowane procesy badawcze, np. zlecenie badania do realizacji przez wyspecjalizowany podmiot (więcej w Płaszczyźnie I). Zróżnicowanie sposobów zbierania informacji jest wskazane w większych jednostkach samorządowych, gdzie dotarcie do szerszego grona organizacji jest trudniejsze. W tych działaniach ważna jest cykliczność i odpowiedź na zgłaszane potrzeby. Nie ma sensu diagnozować problemów współpracy bez gotowości do poszukiwania pomysłów na ich rozwiązywanie. – Podejmowane są działania edukacyjne adresowane do lokalnych organizacji i grup mieszkańców. Skala i zakres działań zależy od zdiagnozowanych potrzeb i możliwości JST. Działania mogą być realizowane akcyjnie (np. coroczna organizacja spotkania dotyczącego realizacji zadań po rozstrzygnięciu konkursu) lub w sposób ciągły (np. w formie centrum organizacji pozarządowych – zadania zleconego NGO). W przypadku JST o mniejszym potencjale warto te rozwiązania oprzeć na współpracy z innymi samorządami, co obniży ich koszty i podniesie efektywność. Lokalne organizacje powinny mieć łatwy dostęp do informacji o zakresie oferty wsparcia, na którą mogą liczyć. – JST bada zapotrzebowanie organizacji pozarządowych na korzystanie z lokali samorządowych i wprowadza rozwiązania ułatwiające korzystanie z zasobów lokalowych na cele społeczne. Na podstawie analizy potrzeb i dostępnych zasobów, JST udostępnia organizacjom na preferencyjnych warunkach wybrane lokale (na siedzibę, biuro lub systematyczne prowadzenie działalności statutowej), a także przestrzenie w instytucjach samorządowych na spotkania i wydarzenia (sale urzędowe, instytucji kultury, szkół, infrastrukturę sportową, przestrzenie publiczne). Przy wyborze lokali JST priorytetowo kieruje do NGO te dostępne dla osób ze specjalnymi potrzebami lub takie, które można łatwo zaadaptować. Samorząd rozważa zastosowanie różnych formuł współpracy (preferencyjny najem, użyczenie, współdzielenie lokalu, przestrzenie wspólne itp.) i wybiera rozwiązania odpowiadające na potrzeby i zgodne z zasadą efektywności. Samorząd, w konsultacji z organizacjami, określa jasne zasady korzystania z tych zasobów oraz wprowadza je w odpowiedniej formie prawnej, zapewniając przejrzystość i przewidywalność współpracy. – Na stronie internetowej urzędu, w łatwo dostępnym miejscu (zakładka, podstrona), zamieszczone są informacje dedykowane lokalnym organizacjom pozarządowym. Dodatkowo JST dokonuje przeglądu innych kanałów komunikacyjnych i narzędzi promocyjnych pod kątem możliwości wykorzystania ich do promocji działań społecznych. Zasady korzystania z tych narzędzi są jasno sformułowane, a dostęp do kanałów jest możliwy dla wszystkich chętnych podmiotów.  – JST zawiera w rocznym programie współpracy informacje o formach wsparcia lokalnych organizacji i inicjatyw mieszkańców oraz możliwościach skorzystania z tej pomocy. RPW powinien pełnić funkcję przewodnika po lokalnym systemie wsparcia. Zawarcie w nim jasnych informacji o oferowanej pomocy jest niezbędne dla realizacji zasady jawności i efektywnego wspierania rozwoju organizacji pozarządowych oraz aktywności społecznej mieszkańców.

Materiały dodatkowe

Rekomendacje dotyczące tworzenia polityki lokalowej

Rekomendacje w zakresie polityki informacyjno-promocyjnej

Autorki Obszaru 1:

Ewa Chromniak, Fundacja Biuro Inicjatyw Społecznych, Sieć SPLOT

Ewa Gałka, Sieć SPLOT

Magda Mike, Urząd Miejski w Dąbrowie Górniczej