Obszar 1. Współpraca finansowa przy realizacji zadań samorządu

Celem współpracy w tym obszarze jest zapewnienie realizacji zadań samorządu przez organizacje pozarządowe w myśl zasady pomocniczości. Samorząd, wspólnie z organizacjami, określa jakie zadania przekazuje im do realizacji oraz jakie narzędzia i formy współpracy uruchomi w celu zapewnienia przestrzegania zasad efektywności oraz uczciwej konkurencji. Opis form współpracy finansowej musi znaleźć się w rocznym oraz wieloletnim programie współpracy. W ramach współpracy finansowej należy również uwzględnić, że kontrakt powinien uwzględniać koszty związane z przygotowaniem i rozwojem potencjału podmiotu realizującego zadanie. Partnerzy powinni co roku określać, jaka część środków z kontraktu może być przeznaczona na wzmocnienie instytucjonalne realizatora zadania. Koszt ten powinien obejmować m.in. możliwość szkolenia kadry i zakupu wyposażenia niezbędnego do efektywnej realizacji zadania.

Zlecanie realizacji zadań publicznych w oparciu o dotacje

System zlecania zadań w oparciu o dotacje powinien przewidywać wykorzystanie trybów ustawowych, które są adekwatne dla danej jednostki. Budując system ich zlecania, należy uwzględnić zakres zadań przewidzianych do zlecenia, potencjał wspólnoty lokalnej oraz charakter zadań. W myśl zasady efektywności wybrana procedura powinna zapewnić prosty sposób realizacji zadań. Partnerzy lokalni powinni corocznie przeprowadzić analizę stosowanych narzędzi. W celu budowania trwałego systemu realizacji zadań powinno dążyć się do zawierania umów wieloletnich, które dają możliwość budowania trwałych usług lokalnych. 

Narzędzia, formy realizacji:

• Otwarty konkurs ofert na realizację zadań publicznych w formie powierzenia – przekazanie zadań samorządu do prowadzenia organizacjom pozarządowym
• Otwarty konkurs ofert na realizację zadań publicznych w formie wsparcia – współfinansowanie zadań samorządu przez organizacje pozarządowe.
• Wniosek z własnej inicjatywy organizacji pozarządowej o przejęcie, realizację zadania samorządu – złożenie wniosku w dowolnym czasie i według własnego pomysłu organizacji.
• Tryb uproszczony zlecania zadań – zlecenie przez samorząd zadania publicznego organizacji pozarządowej z pominięciem otwartego konkursu ofert.
• Konkurs na wkłady własne – dofinansowanie zadań własnych samorządu współfinansowanych ze środków pozabudżetowych.
• Regranting – tryb mający na celu uproszczenie realizacji zadań publicznych o niedużej wartości.
• Dotacje na wzmocnienie instytucjonalne organizacji pozarządowych – wspieranie rozwoju potencjału organizacji, jej kadry, zaplecza technicznego przy wdrażaniu zadań.
• Inne formy zlecania zadań wynikające z przepisów prawa (np. ustawa o sporcie, ustawa o zdrowiu publicznym).
• Zlecanie zadań w oparciu o uchwałę z ustawy o finansach publicznych (np. konkurs dla rodzinnych ogrodów działkowych).
• Konkurs na realizację zadania publicznego wpisany w dotację z funduszy UE jako zadanie zlecone lub jako forma realizacji cross-financingu w projektach inwestycyjnych.

Realizacja zadań, usług publicznych w oparciu o zakup usług i towarów

W ramach współpracy finansowej samorząd może stosować również zakup usług w oparciu zarówno o prawo zamówień publicznych, jak i o tzw. regulaminy zakupu usług poniżej progu ustawowego. Wybór tej formy współpracy powinien być analizowany pod kątem zasady efektywności. Zakupy usług, zwłaszcza w przypadku małych zadań (patrz mikrozakupy usług), mogą skutecznie zastąpić tryby dotacyjne. Zakupy usług wymagają po stronie organizacji pozarządowych przygotowania w postaci prowadzenia co najmniej działalności odpłatnej statutowej pożytku publicznego lub działalności gospodarczej. Ta forma współpracy otwarta jest na wszystkich wykonawców usług lokalnych i nie może być ograniczona tylko do NGO. Tryb wymaga przygotowania i analizy lokalnej, ale daje możliwość budowania potencjału ekonomicznego organizacji pozarządowych.

Tryb zakupów usług powinien być wprowadzony do budżetu JST na etapie tworzenia projektu budżetu. Środki dotychczas zapisane na „paragrafach dotacji na zadania zlecone” powinny być przeniesione do „zakupów usług”. Program współpracy powinien wskazywać, że jedną z form współpracy finansowej są zakupy usług. W praktyce stosowania rozwiązania na poziomie lokalnym należy wprowadzić możliwość wypłat zaliczek na realizację usługi, co zwiększy dostępność trybu dla wszystkich organizacji pozarządowych.

Narzędzia, formy realizacji:

• Mikrozakupy usług społecznych do progu zamówień publicznych (w kwocie 170 tys. zł netto)
• Zakup usług z ustawy o ekonomii społecznej (zastrzeżenie zakupu poniżej kwoty 170 tys. zł netto)
• Prawo zamówień publicznych z wykorzystaniem klauzul społecznych
• Inne rozwiązania ułatwiające organizacjom pozarządowych dostęp do zamówień publicznych
• Zasada konkurencyjności w projektach UE

Pożyczki, poręczenia na realizację zadań publicznych samorządu

Stworzenie na poziomie lokalnym systemu pożyczek lub poręczeń powinno być w pierwszej kolejności powiązane z istniejącymi mechanizmami wsparcia lokalnych przedsiębiorców. Jeżeli istnieje taki mechanizm, to rekomendowane jest otwarcie go na partnerów pozarządowych. Tworzenie oddzielnych narzędzi musi być poprzedzone analizą potrzeb  organizacji pozarządowych w tym zakresie.

Narzędzia, formy realizacji:

• Pożyczki i zabezpieczenia finansowe, w tym poręczenia dla organizacji pozarządowych

Standard minimum modelowej współpracy w Obszarze 1

– JST ma opracowane zasady i standardy realizacji zadań w konkursach w formie wsparcia lub powierzenia. Na poziomie lokalnym przeprowadzona jest analiza, jakie zadania są powierzane, a jakie wspierane, oraz jakie standardy realizacji zadań powinny być opracowane. – Opracowane są zasady trybu uproszczonego zlecania zadań (art. 19a). Na poziomie JST są jasne informacje, jak działa ten tryb, czy jest realizowany w każdym zadaniu, czy też dla zapewnienia celowości jego realizacji rekomendowane są określone zasady składania ofert w tym trybie. – W realizacji zadań uwzględniona jest współpraca z JST z wykorzystaniem „mikrozakupów usług”. Na poziomie JST przeprowadzona jest analiza efektywności stosowania trybów dotacji w porównaniu z zakupem usługi, w szczególności przy małych zadaniach i usługach. – JST ma określony katalog zadań, które realizowane są w dłuższej perspektywie. Określony jest katalog zadań, których realizacja wymaga ciągłości, a co za tym idzie, powinny być realizowane odpowiednio kontrakty wieloletnie lub powinno się zapewnić realizację zadań od początku każdego roku (konkurs na podstawie prowizorium budżetowego). – W mniejszych samorządach wypracowane są zasady realizacji zadań wynikające z ustawy o sporcie. Gminy wiejskie i miejsko-wiejskie mają wypracowane własne rozwiązania w zakresie realizacji zadań przez kluby sportowe w oparciu o ustawę o sporcie. Zastosowanie ustawy ma stworzyć zasady współpracy adekwatne do lokalnych potrzeb.

Autorzy i autorka Obszaru 1:

Maciej Bielawski, ESWIP, Sieć SPLOT

Jerzy Boczoń, Fundacja RC, Sieć SPLOT

Piotr Choroś, Urząd Miasta Lublin

Agnieszka Lis, Urząd Miasta Katowice

Tomasz Schimanek, Akademia Rozwoju Filantropii w Polsce

Łukasz Waszak, Centrum OPUS, Sieć SPLOT