Opis narzędzia
Zapewnienie dostępności w zadaniach może być realizowane poprzez dołączanie do dokumentacji konkursowej zasad dostępu, jakiego samorząd oczekuje od organizacji pozarządowych. Można też umożliwić sfinansowanie kosztów dostępności w ramach zadań (np. niezbędne remonty, zakup bądź wypożyczenie sprzętu lub aplikacji umożliwiających dostępność – audiodeskrypcja, tłumacz polskiego języka migowego – PJM, specjalistyczny druk, pętle indukcyjne, podjazdy), co stanowi konkretne pozycje w budżecie. Możliwe jest przeznaczenie puli środków na dostępność poprzez zarezerwowanie ich w budżecie bez precyzowania konkretnych mechanizmów.
Inną opcją jest utworzenie na terenie JST wypożyczalni sprzętu do dostępności lub zlecenie tego zadania podmiotowi, który wspomaga innych w jej zapewnieniu. Można również nawiązać współpracę z JST i innymi podmiotami na zasadzie porozumień w celu udostępnienia przestrzeni i sprzętu, który jest w dyspozycji innych podmiotów.
Kiedy warto stosować rozwiązanie
Podmioty realizujące zadania publiczne muszą stosować ustawę o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (Dz. U. z 2024 r., poz. 1411). Od 2019 r. określa ona minimalne wymagania służące zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami w trzech obszarach (minimalne wymagania z art. 6). Jeśli istnieją obiektywne trudności w zapewnieniu wymaganej dostępności (art. 7), niezbędne jest zapewnienie dostępu alternatywnego.
Poniżej wymieniono możliwe obszary dostępności.
Dostępność architektoniczna
Zapewnienie wolnych od barier poziomych i pionowych przestrzeni komunikacyjnych budynków jest kluczowe, podobnie jak instalacja urządzeń, zastosowanie środków technicznych lub rozwiązań architektonicznych w budynku, które umożliwiają dostęp do wszystkich pomieszczeń, z wyłączeniem pomieszczeń technicznych. Należy także zapewnić dostęp do budynku osobie korzystającej z psa asystującego, o którym mowa w art. 2 pkt 11 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, a także zapewnienie osobom ze szczególnymi potrzebami możliwości ewakuacji lub ich uratowania w inny sposób.
Dostępność cyfrowa
Minimalne warunki zapewnienia dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych, w tym publikowanych na nich dokumentów, multimediów określa załącznik do ustawy o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych.
Dostępność informacyjno-komunikacyjna
Zakres zapewniania tego rodzaju dostępności (art. 6 ust. 3):
- obsługa z wykorzystaniem środków wspierających komunikowanie się lub przez wykorzystanie dostępu online do usługi tłumacza przez strony internetowe i aplikacje,
- instalowanie urządzeń lub innych środków technicznych do obsługi osób słabosłyszących, w szczególności pętli indukcyjnych, systemów FM lub urządzeń opartych o inne technologie, których celem jest wspomaganie słyszenia,
- zapewnienie na stronie internetowej informacji o zakresie działalności podmiotu – w postaci elektronicznego pliku zawierającego tekst odczytywalny maszynowo,
- nagrania treści w PJM oraz informacji w tekście łatwym do czytania,
- zapewnienie, na wniosek osoby ze szczególnymi potrzebami, komunikacji z podmiotem (w zakresie realizowanego na podstawie umowy zadania) w formie określonej w tym wniosku.
Korzyści dla JST
- Samorząd otrzymuje zadania publiczne realizowane zgodnie z zasadami dostępności, umożliwiające korzystanie z nich osobom niezależnie od ich szczególnych potrzeb, które mogłyby ten dostęp uniemożliwić lub utrudnić.
- Zastosowanie mechanizmów wsparcia dostępności w zadaniach publicznych (wypożyczalnia, użyczanie czy wspólny wykonawca) pozwala na bardziej oszczędne finansowo rozwiązanie.
- Z tych instrumentów może też korzystać JST w sytuacji, gdy sam nie dysponuje konkretnymi sprzętami, narzędziami do zapewnienia dostępności.
Korzyści dla NGO
- Organizacje zyskują środki lub mechanizmy działania zgodnie z ustawą o dostępności, a więc ułatwiają spełnienie wymogu ustawowego. Możliwe jest pozyskanie zewnętrznych środków (np. unijnych), w których kwestie dostępności są jeszcze rygorystyczniej przestrzegane.
- Działania mogą być skierowane do szerszej grupy odbiorców niezależnie od ich szczególnych potrzeb, bez konieczności ponoszenia kosztów dostępności z własnych środków.
Wyzwania związane ze stosowaniem
Pozycje w budżecie (konkretne pozycje lub pula) – taki mechanizm wymaga przeznaczenia części budżetu na ten cel, monitorowanie wykorzystania tej kwoty i ewentualne aneksowanie umów w przypadku mniejszej lub większej potrzeby w zaplanowanej pozycji.
Wypożyczalnia sprzętu do dostępności – wymaga wyboru operatora i przekazania zadania z większym budżetem w pierwszym roku, co pozwala na zakup sprzętu. Niezbędne jest stworzenie dokumentów zapewniających sprawne i bezpieczne wypożyczanie oraz przeszkolenie kadry do obsługi niektórych urządzeń. W kolejnych latach wypożyczalnia taka wymaga finansowania obsługi.
Użyczanie sprzętu i przestrzeni pomiędzy podmiotami wymaga zbudowania relacji lub bazy danych o dostępnym sprzęcie i przestrzeniach.
Przykłady zastosowania
Wrocław
W konkursie zlecono utworzenie i prowadzenie wypożyczalni sprzętu do dostępności dla NGO. Miasto ma także standardy dostępności kultury i wydarzeń. Przykładem są zasady działania Współdzielni prowadzonej przez Fundację Umbrella w ramach środków Gminy Wrocław.
Pozarządowe Centrum Współdzielenia Zasobów
Pilotaż Pozarządowego Centrum Współdzielenia Zasobów
Lublin
Sprzęt do dostępności jest wypożyczany NGO realizującym zadania. Miasto ma także standardy dostępności kultury. Działania wspierające dostępność realizowane ze środków EFS+ (2021-2027) w ramach wsparcia organizacji społeczeństwa obywatelskiego.
Dolny Śląsk
Stowarzyszenie Różnorodności Społecznej UP-DATE prowadzi wypożyczalnię sprzętu.
Gdańsk
Program edukacyjny zlecony przez Miasto Gdańsk w zakresie wsparcia lokalnych NGO we wdrażaniu zasad dostępności.