Płaszczyzna II Modelu współpracy jednostek samorządu terytorialnego (JST) z organizacjami pozarządowymi (NGO) koncentruje się na realizacji zadań samorządu. To kluczowy element modelowej współpracy, obejmujący udział partnerów społecznych w realizacji zadań na rzecz wspólnot lokalnych, ich rolę oraz narzędzia prawne służące do przekazywania zadań organizacjom pozarządowym zgodnie z zasadą pomocniczości.

Współpraca opiera się na fundamencie ustawowych zasad, takich jak: pomocniczość, suwerenność stron, partnerstwo, efektywność, uczciwa konkurencja i jawność. Zasada pomocniczości (subsydiarności), zakorzeniona w preambule Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, wzmacnia uprawnienia obywateli i ich wspólnot. W kontekście realizacji zadań oznacza to zalecenie, aby organizacje pozarządowe traktować jako partnera, który jest gotowy na samodzielne realizowanie zadań dla wspólnoty, a administracja samorządowa zapewnia odpowiednie zasoby finansowe i niefinansowe, aby umożliwić ich realizację. Współpraca przy realizacji zadań, oparta na zasadach efektywności i uczciwej konkurencji, powinna dążyć do znalezienia na poziomie lokalnym takich narzędzi współpracy finansowej i niefinansowej, które są zgodne z prawem i adekwatne do skali działań.

Płaszczyzna II ma istotne znaczenie w wymiarze lokalnym, ponieważ JST i organizacje pozarządowe wspólnie zaspokajają potrzeby mieszkańców i mieszkanek, a także dążą do poprawy jakości życia. Współpraca ta jest silnie umocowana w lokalnych politykach publicznych oraz planach strategicznych i operacyjnych. Aby zapewnić skuteczne i zaplanowane działanie w długiej perspektywie, kluczowe jest przyjęcie długofalowego podejścia do współpracy, opartego na strategii, zadaniach wieloletnich, realizacji przedsięwzięć w formule partnerstw oraz wykorzystywaniu narzędzi, które są adekwatne do lokalnych zadań i wyzwań.

Współpraca w Płaszczyźnie II obejmuje nie tylko zadania w obszarze pożytku publicznego, ale również kwestie związane z realizacją usług społecznych i budowaniem odporności społecznej (ustawa o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych) oraz rozwojem ekonomii społecznej (ustawa o ekonomii społecznej). Polska staje przed wieloma wyzwaniami w zakresie rozwoju społeczno-ekonomicznego (m.in. demografia, bezpieczeństwo, odporność społeczna). Współpraca międzysektorowa, tworzenie warunków do rozwoju partnerów społecznych i gospodarczych na poziomie lokalnym to wyzwania na najbliższe lata. Płaszczyzna II Modelu wskazuje, jak włączyć sektor społeczny jako partnera w realizacji zadań. Jego zaangażowanie w rozwój lokalny to m.in. szansa na usługi dobrze dostosowane do potrzeb lokalnych, włączenie w życie społeczne i gospodarcze grup zagrożonych wykluczeniem oraz wykorzystanie i rozwój potencjału mieszkańców w działaniach lokalnych. 

Wskazane w Modelu narzędzia oraz formy współpracy są zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Należy jednak pamiętać, że partnerstwo budują dwie strony i wymaga ono nie tyle samych przepisów, ile kultury współpracy, opartej na zaufaniu oraz przestrzeganiu zasad.

Jak pracować z Modelem współpracy w Płaszczyźnie II  Płaszczyzna II składa się z trzech obszarów współpracy, związanych z udziałem organizacji pozarządowych w realizacji zadań samorządu. Każdy obszar zawiera propozycje narzędzi i form współpracy, które realizują założenia tej płaszczyzny Modelu. Dobór rozwiązań w danej jednostce samorządowej powinien być adekwatny do lokalnych potrzeb i możliwości. Tę część Modelu należy traktować jako zestaw „puzzli” do budowania mozaiki współpracy. Dla wybranych narzędzi wskazano przykłady zastosowania. Warto zapoznać się z nimi, aby przeanalizować możliwość wykorzystania rozwiązania w swojej społeczności. Dodatkowo, w każdym obszarze zostały sformułowane standardy minimum. Są to podstawowe rozwiązania, które rekomenduje się wdrożyć na poziomie danej jednostki samorządu terytorialnego, aby można było mówić o współpracy modelowej. Budowanie modelowej współpracy w Płaszczyźnie II powinno być poprzedzone analizą zadań obecnie realizowanych przez samorząd, kierunków rozwoju lokalnego zawartych w dokumentach strategicznych JST, potencjału lokalnych podmiotów oraz dotychczasowych narzędzi współpracy. Analiza taka może odbyć się na wspólnych spotkaniach przedstawicieli JST i NGO w ramach prekonsultacji do programu współpracy. Efektem spotkań powinien być lokalnie dobrany katalog form współpracy oraz narzędzi dla każdego z trzech obszarów. Dokumentem zbierającym sposób realizacji współpracy powinien być roczny lub wieloletni program współpracy samorządu z organizacjami pozarządowymi.