Zasada konkurencyjności w projektach UE

Opis narzędzia

Zasada konkurencyjności to procedura, opisana w wytycznych Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej dotyczących kwalifikowalności wydatków na lata 2021-2027 (podrozdział 3.2), udzielania określonych zamówień w ramach projektu w sposób przejrzysty, racjonalny i efektywny. Co ważne, jej celem jest zapewnienie przejrzystości postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, tj. umożliwienie skorzystania z zamówienia szerokiemu kręgowi potencjalnych wykonawców. Celem stosowania zasady konkurencyjności samym w sobie nie jest znalezienie wykonawcy najtańszego, ani nawet takiego, który oferuje towary lub usługi po cenach najbardziej efektywnych, tj. z zachowaniem zasad uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów, ale wybranie oferty najkorzystniejszej spośród wszystkich złożonych zgodnie ze zdefiniowanym i upublicznionym zapytaniem ofertowym. W związku z tym istotny jest nie tylko jej efekt (np. dostarczenie usług dobrej jakości i po rynkowej cenie), ale także szerokie upublicznienie informacji o prowadzonym postępowaniu oraz jego wyniku.

W działalności komercyjnej podmioty prywatne często dokonują zakupów u wykonawców im znanych i sprawdzonych lub poleconych, dbając w ten sposób o jakość oraz cenę. Beneficjenci projektów unijnych czasami muszą zmienić przyzwyczajenia i zapewnić przejrzystość prowadzonych działań. Wydatkując środki publiczne, muszą pamiętać o zasadach równego traktowania i niedyskryminacji, które oznaczają brak możliwości wskazywania lub selekcji wykonawców.

Zamówienie to umowa odpłatna, zawarta zgodnie z warunkami wynikającymi z ustawy Prawo zamówień publicznych (Pzp) albo z umowy o dofinansowanie projektu pomiędzy zamawiającym a wykonawcą, której przedmiotem są usługi, dostawy lub roboty budowlane przewidziane w projekcie finansowanym z funduszy europejskich. Wykonawca to osoba fizyczna niebędąca personelem projektu, osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, która oferuje realizację robót budowlanych, określone produkty lub usługi na rynku lub zawarła umowę w sprawie realizacji zamówienia. Definicja ta wyraźnie odróżnia wykonawców od personelu projektu. Zgodnie z nią są to dwie, niezachodzące na siebie kategorie, tj. albo dana osoba stanowi personel, albo jest wykonawcą. Nie ma możliwości bycia jednocześnie personelem i wykonawcą.

Kiedy warto stosować rozwiązanie

Zasadę konkurencyjności stosują wszyscy beneficjenci projektów EFS bez wyjątków, ale w przypadku zamówień o różnych wartościach. Ci, którzy zgodnie z prawem stosują Pzp (np. państwowe jednostki budżetowe czy powiatowe urzędy pracy), robią to także przy realizacji projektów EFS, natomiast zasada ta jest stosowana dla zamówień o wartościach niższych, dla których nie określono trybu w Pzp (zamówienia o wartości powyżej 80 tys. zł netto do 170 tys. zł włącznie). Beneficjentów niestosujących Pzp (np. firmy prywatne, organizacje pozarządowe) zasada konkurencyjności dotyczy przy zamówieniach o wartości przekraczającej 80 tys. zł netto. Tym samym dla wszystkich beneficjentów w wytycznych kwalifikowalności określono procedurę konkurencyjnego wyboru wykonawcy dla zamówień powyżej 80 tys. zł netto.

Tworząc projekty finansowane z funduszy EFS+, samorząd na etapie planowania projektu powinien przeanalizować potencjał lokalnych wykonawców, szczególnie z sektora pozarządowego. Zakup tych usług może być zastąpiony również konkursem ofert na realizację zadań publicznych, choć nie jest on tak atrakcyjny dla realizatora. Rozwiązanie może być skutecznym narzędziem wspierania rozwoju usług społecznych na poziomie lokalnym.

Korzyści dla JST

Gdy samorząd, realizując projekt współfinansowany z funduszy europejskich, nie jest w stanie samodzielnie zrealizować części usług albo potrzebuje dostawy towarów niezbędnych do realizacji zadań w projekcie, a wartość zamówienia jest w przedziale 80-170 tys. zł netto, wówczas należy zastosować zasadę konkurencyjności. Procedura ta pozwala także włączyć do realizacji projektu podmioty, w tym organizacje pozarządowe, które mają odpowiedni potencjał i zasoby gwarantujące wysoką jakość oferowanego wsparcia uczestnikom projektu.

Jak to zrobić w praktyce?

1. Przygotowanie zapytania: określ przedmiot, warunki i kryteria wyboru (np. cena, jakość).
2. Publikacja: zamieść ogłoszenie w Bazie Konkurencyjności (BK2021).
3. Nabór ofert: otwórz możliwość składania ofert z wykorzystaniem bazy konkurencyjności (BK2021).
4. Ocena i wybór: wybierz najkorzystniejszą ofertę, dokumentując proces (zgodnie z wytycznymi w zakresie kwalifikowalności).
5. Ogłoszenie wyników: zamieść wyniki postępowania w BK2021.

Korzyści dla NGO

Zasada konkurencyjności oferuje NGO czytelny sposób ubiegania się o realizację usług lub dostarczanie towarów zamawianych przez samorząd w ramach realizowanych projektów współfinansowanych z funduszy europejskich. Udział w postępowaniu i wybór jej oferty może przynieść przychody z tytułu odpłatnej działalności pożytku publicznego lub prowadzonej działalności gospodarczej, co przekłada się na wzmocnienie potencjału tej NGO. Organizacje realizujące zamówienie same decydują, na jakie koszty przeznaczają środki. Dla płynności finansowej proponuje się wprowadzenie systemu zaliczkowego, który pozwala na udział organizacjom o mniejszym potencjale finansowym.

Wyzwania związane ze stosowaniem

Wdrażanie zasady konkurencyjności przez JST wymaga skrupulatnego planowania, odpowiednich zasobów oraz stałego monitorowania i dostosowywania procesów. Niektóre samorządy mają trudności w interpretacji przepisów dotyczących konkurencyjności, co może prowadzić do błędów w postępowaniach. Regularne zmiany wytycznych w tym zakresie wymagają ciągłej aktualizacji wiedzy, a w mniejszych samorządach często brakuje odpowiednich specjalistów do zarządzania postępowaniami, co wpływa na jakość procesów. W niektórych gminach problemem jest także niewielka liczba podmiotów, w tym organizacji zdolnych do realizacji zamówień, co ogranicza konkurencję i prowadzi do wyższych kosztów.

Przykłady zastosowania

Samorządy, które realizują projekty współfinansowane ze środków europejskich, wybierają w procedurze zasady konkurencyjności organizacje pozarządowe do realizacji zamówienia. Przykłady poniżej.

• Opracowanie diagnozy potrzeb i potencjału społeczności lokalnej Gminy Mielnik w zakresie usług społecznych w projekcie „Centrum Usług Społecznych w Gminie Mielnik”
• Rozwój usług społecznych w Gminie Pełczyce