Opis narzędzia

Podstawa prawna zlecania zadań publicznych, w tym realizowanych w trybie przewidzianym w udppiw, została uregulowana w ustawie o finansach publicznych (art. 221 ust. 2). Organy administracji publicznej są uprawnione do przekazywania środków finansowych w formie dotacji podmiotom niedziałającym w celu osiągnięcia zysku. Zasadniczym trybem realizacji tej kompetencji są przepisy udppiw, co wprost wynika z ust. 2 wskazanego artykułu. Istnieją jednak dwie sytuacje, w których zlecanie zadań może nastąpić z pominięciem procedur określonych w powyższej ustawie: gdy odrębny akt prawny odwołuje się bezpośrednio do ustawy o finansach publicznych, wskazując własny tryb dotacyjny, lub gdy tematyka zadania wykracza poza katalog sfer działalności pożytku publicznego zawarty w art. 4 udppiw. 

Ustawa o finansach publicznych stanowi, że tryb postępowania o udzielenie dotacji na zadania inne niż określone w udppiw, a także sposób jej rozliczania oraz kontroli wykonywania zleconego zadania, określa w drodze uchwały organ stanowiący JST. Regulacje te powinny zapewniać jawność postępowania oraz przejrzystość rozliczania środków publicznych. Mając powyższe na uwadze, niezbędne jest wypracowanie odpowiedniej uchwały na poziomie samorządowym. Dobrą praktykę stanowi poprzedzenie procedury legislacyjnej konsultacjami z organizacjami pozarządowymi oraz mieszkańcami danej jednostki samorządu terytorialnego.

Poniżej przedstawiono przykład zlecania zadań publicznych stowarzyszeniom ogrodowym – specyficznym organizacjom pozarządowym prowadzącym rodzinne ogrody działkowe (ROD), tworzonym na podstawie ustawy Prawo o stowarzyszeniach oraz ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych.

Ustawa o ROD w art. 17 stanowi, że stowarzyszenie ogrodowe prowadzące ROD na obszarze danej gminy może otrzymywać dotację celową z budżetu tej jednostki. Choć przepis ten odnosi się bezpośrednio do gmin, należy podkreślić, że również powiaty i województwa są uprawnione do przyjmowania uchwał regulujących zasady dotowania stowarzyszeń ogrodowych. Wynika to wprost z jej zapisów, zgodnie z którymi jej przepisy nie ograniczają uprawnień JST do wspierania ROD na podstawie odrębnych regulacji.

Stosowna uchwała organu stanowiącego powinna szczegółowo określać tryb postępowania w sprawie udzielenia dotacji. Powszechną i rekomendowaną praktyką jest adaptacja mechanizmów znanych z trybu otwartego konkursu ofert. Schemat ten obejmuje publikację ogłoszenia o naborze, ujednolicone wzory ofert, umów oraz sprawozdań, a także precyzyjne kryteria oceny merytorycznej dokonywanej przez powołaną w tym celu komisję opiniującą. Istotnym aspektem udzielania dotacji dla stowarzyszeń ogrodowych jest kwestia udziału środków własnych beneficjenta. Znaczna część zadań realizowanych przez te podmioty ma charakter wydatków majątkowych, czyli inwestycyjnych. Zgodnie z przepisami ustawy o finansach publicznych, tego typu projekty podlegają dofinansowaniu. Użycie w ustawie sformułowania „dofinansowanie” jednoznacznie wskazuje na konieczność zaangażowania przez stowarzyszenie ogrodowe finansowego wkładu własnego. Zatem minimalny poziom wkładu własnego powinien zostać zawarty w uchwale rady gminy.

Kiedy warto stosować rozwiązanie

Wdrożenie odrębnego trybu przyznawania dotacji – niezależnego od procedur przewidzianych w udppiw – powinno wynikać ze specyficznych potrzeb danej JST. Szeroki katalog zadań publicznych pozwala co prawda na realizację wsparcia dla ROD w ramach sfer takich jak „działalność wspomagająca rozwój wspólnot i społeczności lokalnych” czy „ekologia i ochrona dziedzictwa przyrodniczego”, jednak skorzystanie z procedury opartej na przepisach odrębnych pozwala na precyzyjne zdefiniowanie kręgu beneficjentów.

Stowarzyszenia ogrodowe to podmioty wyspecjalizowane, koncentrujące się na ściśle określonej działalności, które często nie posiadają doświadczenia w złożonych procedurach konkursowych. Postawienie ich w roli oferentów konkurujących z profesjonalnymi organizacjami pozarządowymi w ramach ogólnych konkursów ofert mogłoby znacząco ograniczyć ich szanse na uzyskanie środków. Zasadne jest zatem przygotowanie dedykowanej, uproszczonej procedury konkursowej, która umożliwi im ubieganie się o wsparcie na jednolitych i dostosowanych do ich specyfiki zasadach.

Korzyści dla JST

Podstawową korzyścią dla samorządu w przyjęciu osobnego sposobu zlecania zadań dla stowarzyszeń ogrodowych, ale także ogólnie trybu niezwiązanego z udppiw w innych sytuacjach, jest elastyczność rozwiązań, które można dopasować do potrzeb danego zadania lub specyfiki realizujących je organizacji.

Korzyści dla NGO

W przypadku zadań związanych z rozwojem rodzinnych ogrodów działkowych, korzyść dla stowarzyszeń ogrodowych polega na tym, że uzyskują one osobny tryb konkursowy, w którym konkurują tylko między sobą, a zadanie jest precyzyjnie określone pod ich potrzeby. Należy zwrócić uwagę, że ustawa o ROD zawęża typy podmiotów uprawnionych do korzystania z tego typu wsparcia, co de facto umożliwia tworzenie dedykowanej procedury tylko dla nich.

Wyzwania związane ze stosowaniem 

Wyzwaniem, z którym należy się zmierzyć, przyjmując stosowną uchwałę i tryb postępowania odrębny od udppiw, jest kwestia finansów. Zadania, które w tym trybie będą zlecane, nie są obowiązkowymi działaniami dla danej JST. Władze muszą w budżecie wydzielić fundusze, o które trudno w kontekście zadań publicznych.

Przykłady zastosowania 

Ciechanów

Rada Miasta Ciechanów już w 2018 r. podjęła uchwałę regulującą tryb udzielania dotacji stowarzyszeniom ogrodowym. Przyjęty schemat jest reprezentatywny dla polskich samorządów i bezpośrednio nawiązuje do mechanizmów przewidzianych w udppiw. Procedura inicjowana jest przez Prezydenta Miasta, który ogłasza otwarty konkurs ofert skierowany do lokalnych ogrodów działkowych. Złożone propozycje podlegają ocenie komisji konkursowej w oparciu o merytoryczne kryteria wyboru, a ostateczne rozstrzygnięcie naboru należy do jego kompetencji. W modelu ciechanowskim na szczególną uwagę zasługują dwa ograniczenia: określenie w ogłoszeniu maksymalnej kwoty dotacji przypadającej na jeden podmiot oraz wprowadzenie zasady, zgodnie z którą stowarzyszenie może ubiegać się o wsparcie finansowe nie częściej niż raz na dwa lata.

Dotacja celowa na dofinansowanie zadania związanego z rozwojem ROD w Ciechanowie

Lublin

Rada Miasta Lublin uregulowała procedurę dotowania stowarzyszeń ogrodowych w 2019 r., stosując schemat zbliżony do rozwiązań wdrożonych w Ciechanowie. Kluczową różnicą merytoryczną jest brak sztywnego limitu maksymalnej kwoty dotacji w samej uchwale, co – w zależności od dostępnej alokacji środków – pozwala na finansowanie bardziej kapitałochłonnych przedsięwzięć inwestycyjnych. Ponadto Lublin efektywnie wykorzystuje mechanizm finansowania wieloletniego. Dzięki ujęciu stosownych nakładów w Wieloletniej Prognozie Finansowej (WPF), miasto z powodzeniem realizuje konkursy obejmujące zadania o dłuższym cyklu wykonawczym, co zapewnia beneficjentom większą stabilność planowania inwestycji.

Konkursy na zadania służące rozwojowi ROD w Lublinie 

Województwo łódzkie

Ciekawym przykładem uregulowania procedury dotacyjnej zgodnie z ustawą o finansach publicznych jest konkurs dla ROD przygotowany przez Zarząd Województwa Łódzkiego. Jednak w tym przypadku organ ten nie powołuje się na ustawę o rodzinnych ogrodach działkowych. Mimo to została przygotowana odpowiednia procedura oraz wyasygnowano środki na dotacje dla stowarzyszeń ogrodowych.

Dotacje dla stowarzyszeń ogrodowych prowadzących ROD w województwie łódzkim