W świecie organizacji społecznych nie ma łatwych odpowiedzi ani prostych dróg na skróty. Wiedzą o tym wszyscy, którzy choć raz musieli balansować między grantami, wskaźnikami, lokalną rzeczywistością a realnymi potrzebami ludzi. Dlatego coraz częściej zadajemy sobie pytanie: dokąd zmierza aktywizm i jak mądrze działać w czasach zmian? Odpowiedzi szukali uczestnicy i uczestniczki spotkania organizowanego przez SPLOT, a ważną rolę odegrał Piotr Wasyluk – doktor nauk humanistycznych, filozof, analityk trendów i praktyk zmian społecznych. W tym artykule omawiamy najważniejsze wątki wykładu oraz przedstawiamy głos uczestników – po to, by ułatwić Wam wejście w świat współczesnego aktywizmu i zachęcić do obejrzenia całego nagrania.
Organizacje społeczne na zakręcie: co się zmienia i dlaczego?
Punktem wyjścia jest obserwacja, że NGO-sy w Polsce działają dziś w zupełnie innych warunkach niż dekadę temu. Dr Piotr Wasyluk, reprezentujący zarówno region Warmii i Mazur, jak i środowiska senioralne, nie unika trudnych tematów – zauważa „erozję autorytetów”, wszechobecne kryzysy, transformacje społeczne oraz specyfikę działalności społecznej, w której opór i łamanie lokalnych kodów jest wpisane w DNA.
Ważnym kontekstem jest także kwestia generacji. Dla Unii Europejskiej seniorem jest już osoba 50+, a tymczasem pokolenie Z wkracza na scenę z własną wizją świata – postmaterialistyczną, hybrydową i zupełnie niezainteresowaną „zaprzeszłą” kulturą ciężkiej pracy za wszelką cenę. „Zetki” określane bywają jako roszczeniowe czy leniwe, ale to uproszczenie – w ich oczach troska o klimat i sprawy społeczne to nie zabawa, lecz konieczność.
Hybrydowość, lokalność i nowa mapa działania
Dr Wasyluk pokazuje, jak świat NGO-sów przesuwa się z wielkich miast na mniejsze ośrodki, gdzie kompetencje projektowe i umiejętność zdobywania funduszy stają się kluczem do realizowania realnych zmian. Ważną zmianą jest również hybrydowy charakter działania: cyfrowy aktywizm, obecność w mediach społecznościowych, korzystanie z nowych technologii, ale też pielęgnowanie lokalnych więzi i budowanie wspólnoty wokół praktycznych działań.
Spotkanie wyraźnie wskazuje, że dziś nie chodzi już o liniową historię wydarzeń. Żyjemy w „świecie asynchronicznym” – równolegle zachodzą i mieszają się różne procesy społeczne, wartości oraz style aktywności. By przetrwać w tej rzeczywistości, NGO musi być nieliniowe, otwarte na pluralizm trendów i gotowe do eksperymentowania z nowymi formami zaangażowania.
Tradycyjny aktywista to już przeszłość?
Organizacje społeczne powinny się nieustannie redefiniować. Nowoczesny aktywizm nie ogranicza się do klasycznego wolontariatu czy demonstracji – to również cyfrowe działania, crowdsourcing, korzystanie z gier i immersyjnych technologii, a nawet… farmy botów czy awatary. Wszystkie te zjawiska znajdują się dziś na mapie aktywistycznych sposobów działania – jedne niosą potencjał wykorzystania w promocji pozytywnych zmian, inne zwracają uwagę na ryzyka manipulacji i polaryzacji społecznej.
Wasyluk pokazuje, że skuteczny aktywista XXI wieku jest hybrydą wielu ról: lobbysty, ambasadora online, organizatora lokalnych paneli obywatelskich, a niekiedy kreatora nowych narzędzi cyfrowych czy otwartego oprogramowania działającego w służbie społeczności.
Uczestniczki i uczestnicy – kim są?
Choć w centrum wykładu stał dr Piotr Wasyluk, spotkanie tętniło głosami edukatorów i edukatorek, aktywistek z kół gospodyń wiejskich, działaczy lokalnych, przedstawicielek seniorów. Rozmawiano o wyzwaniach w edukacji, społecznych stereotypach i napięciach pokoleniowych, ale także o banalnych, codziennych problemach – od niezrozumienia dla pracy w NGO przez konieczność łamania lokalnych przyzwyczajeń po walkę o widoczność i prawdziwy sens działań.
Tłem do tych rozmów jest przekonanie o sile dialogu międzypokoleniowego i potrzebie przełamywania starych nawyków. Głosy uczestników pokazały różnorodność doświadczeń, od młodych organizatorów po osoby pamiętające okres transformacji ustrojowej. Niezależnie od wieku i miejsca działania, łączyło ich jedno: przekonanie, że aktywizm opiera się na dzieleniu się wiedzą, współpracy i wspólnej odpowiedzialności.
Dlaczego warto zobaczyć cały wykład?
Film z wykładu dr Piotra Wasyluka jest bardziej niż typowym webinarem o NGO-sach – to szerokie, czasem przewrotne, a momentami nawet kontrowersyjne spojrzenie na trendy i przyszłość aktywizmu w Polsce. Nie dostaniemy tu gotowych recept, ale masę inspiracji, dystansu i zachęty do myślenia.
Materiały są wartościowe nie tylko dla osób z wieloletnim doświadczeniem, ale również dla tych, którzy dopiero zaczynają swoją drogę społecznego zaangażowania. Otrzymujemy szeroką panoramę nowych narzędzi, pojęć i wyzwań – od „synoptykonu” i „heterarchii”, przez społeczeństwo pokoleniowe, aż po rolę humoru i autoironii w codziennej pracy organizacji.
Zaangażowanie w działania społeczne nie musi być nudne, przewidywalne ani ograniczone do dobrze znanych schematów. Przeciwnie – wykład pokazuje, jak można łączyć profesjonalizm z kreatywnością, konkret z refleksją, lokalność z nowoczesnością.
